<- Homepage
Üniversitedeki dersim için kendime hazırladığım notların bütünü bu sayfa. Olurda işinize yararsa ne mutlu bana.
Çok sikko bir anlatım var ama düzelteceğim.
_ _
\_(* o*)_/
OSI (Open System Interconnect)
Farklı üreticilere ait ağ cihazları ve yazılımlarının birbiriyle iletişim kurabilmesi için ISO tarafından geliştirilen 7 katmanlı referans modelidir. Ağ iletişimini evrensel bir standarda oturtur.
Layer 1 (Fiziksel Katman)
OSI modelinin en alt katmanıdır. Verinin (bitlerin) elektrik, ışık veya radyo sinyallerine dönüştürülerek fiziksel ortam (kablo, hava) üzerinden iletilmesinden ve alınmasından sorumludur.
Repeater (Tekrarlayıcı)
Kabloda ilerlerken zayıflayan sinyalleri alıp, güçlendirerek (yeniden oluşturarak) daha uzak mesafelere iletilmesini sağlayan 1. katman ağ cihazıdır.
Hub
Gelen veriyi (elektrik sinyalini) akıllı bir yönlendirme veya filtreleme yapmadan kendisine bağlı olan tüm portlara yayınlayan (broadcast), bu sebeple ağ trafiğini artıran temel bir 1. katman cihazıdır.
NIC (Network Interface Card)
Bilgisayarın veya bir cihazın ağa bağlanmasını sağlayan donanımdır. Fiziksel bağlantı noktasını barındırır ve cihazın ağ üzerindeki fiziksel (MAC) adresine ev sahipliği yapar (Örn: Ethernet kartı, Wi-Fi adaptörü).
Bakır Kablolar
Veriyi elektriksel voltaj değişimleri (sinyaller) şeklinde ileten ağ kablolarıdır. UTP (Cat5, Cat6 vb.) ve Koaksiyel kablolar en yaygın türleridir. Çevresel elektromanyetik parazitlerden (EMI) etkilenebilirler.
Fiber Optik Kablolar
Veriyi cam veya plastik fiber kıllar üzerinden ışık (lazer veya LED) sinyalleriyle ileten kablolardır. Çok yüksek bant genişliğine sahiptirler, veriyi çok uzak mesafelere kayıpsız taşırlar ve elektromanyetik parazitlerden etkilenmezler.
Signal Coding (Sinyal Kodlama)
Sayısal verilerin (0 ve 1'lerin) iletim ortamına uygun fiziksel sinyallere (voltaj seviyeleri, ışık atımları) dönüştürülmesi işlemidir. (Örn: Manchester kodlaması, NRZ).
Signal Decoding (Sinyal Çözümleme)
Alıcı cihazda, fiziksel ortamdan gelen sinyallerin (voltaj, ışık) tekrar bilgisayarın işleyebileceği sayısal verilere (0 ve 1'lere) dönüştürülmesi işlemidir.
Sayısal Sinyal
Zaman içinde kesintili (ayrık) değerler alan, genellikle "0" ve "1" (düşük ve yüksek voltaj) seviyeleri ile ifade edilen ve bilgisayarların iç sistemlerinde doğrudan kullandığı sinyal türüdür.
Analog Sinyal
Zaman içinde sürekli değişen, kesintisiz bir dalga formuna sahip sinyal türüdür. İnsan sesi, radyo dalgaları ve bakır kablolardaki dalgalı elektriksel değişimler buna örnektir.
Analog Sinyal - Sayısal Sinyal Dönüşümü
Gerçek dünyadaki sürekli (analog) verilerin bilgisayarda işlenebilmesi için örnekleme (sampling) ve kuantalama yapılarak ayrık (sayısal) verilere dönüştürülmesi işlemidir. (Bu işi yapan devrelere ADC - Analog to Digital Converter denir).
AM (Amplitude Modulation)
Genlik Modülasyonu. Taşıyıcı bir sinyalin genliğinin (dalganın yüksekliğinin/şiddetinin), iletilecek veri sinyaline göre değiştirilerek bilginin kodlanması yöntemidir.
FM (Frequency Modulation)
Frekans Modülasyonu. Taşıyıcı sinyalin frekansının (dalgaların ne kadar sıklıkla tekrar ettiğinin), iletilecek bilgiye göre değiştirildiği modülasyon tekniğidir.
PM (Phaze Modulation)
Faz Modülasyonu. Taşıyıcı sinyalin fazının (dalganın başlangıç açısının/zamanlamasının), gönderilecek bilgiye göre değiştirilerek bilginin kodlandığı tekniktir.
Sinyal Faktörü ve Veri Faktörü
Sinyal Faktörü (Baud Rate): Bir saniyedeki sinyal (durum) değişimi sayısıdır.
Veri Faktörü (Bit Rate): Bir saniyede iletilen bit (0/1) sayısıdır. Modern sistemlerde tek bir sinyal değişimi birden fazla bit taşıyabilir, bu yüzden Bit Rate genellikle Baud Rate'den daha yüksektir.
Multiplexer-Demultiplexer
Mux (Çoğullayıcı): Birden fazla düşük kapasiteli sinyal kanalını birleştirerek tek bir yüksek kapasiteli hat üzerinden iletir.
Demux (Tekilleyici): Alıcı tarafta, bu birleşmiş sinyali tekrar eski ayrı kanallarına böler.
Bandwidth
Bant Genişliği. Bir iletişim kanalının belirli bir süre (genellikle 1 saniye) içinde taşıyabileceği maksimum veri miktarı veya kapasitesidir. Genellikle bps (bits per second) ile ifade edilir.
Veri İletimi Ortam Türleri
Verinin kaynaktan alıcıya giderken izlediği fiziksel yoldur. İkiye ayrılır:
Kılavuzlu/Kablolu Ortamlar: Bakır kablolar, Fiber optik kablolar.
Kılavuzsuz/Kablosuz Ortamlar: Radyo dalgaları, Mikrodalga, Kızılötesi.
TDMA
Zaman Bölmeli Çoklu Erişim. Aynı frekans bandını, farklı kullanıcılara çok kısa zaman dilimleri (time slot) atayarak paylaştıran kanal erişim yöntemidir. Her kullanıcı kendi sırası geldiğinde tüm frekansı kullanır.
FDMA
Frekans Bölmeli Çoklu Erişim. Mevcut toplam frekans bandının, her kullanıcı için ayrı bir alt frekans kanalına bölündüğü ve her kullanıcının kendisine atanan özel kanalda kesintisiz iletişim kurduğu yöntemdir.
CDMA
Kod Bölmeli Çoklu Erişim. Tüm kullanıcıların aynı frekansı aynı anda kullandığı, ancak gönderilen verilerin her kullanıcıya özgü matematiksel bir kod ile şifrelenerek havada birbirine karışmadan iletildiği yöntemdir.
WCDMA
Genişbant CDMA. 3G mobil iletişim sistemlerinin temelini oluşturan, daha geniş frekans bantları kullanarak CDMA'e göre çok daha yüksek veri aktarım hızları ve kapasite sunan iletişim teknolojisidir.
Fiziksel Topoloji
Ağdaki cihazların (düğümlerin), kabloların ve diğer donanım bileşenlerinin fiziksel olarak birbirine nasıl bağlandığını gösteren geometrik yerleşim planıdır (Örn: Yıldız, Halka, Ortak Yol/Bus, Mesh topolojileri).
Layer 2 (Veri Bağlantı Katmanı - Data Link Layer)
OSI modelinin 2. katmanıdır. 1. katmandan gelen anlamsız bit dizilerini çerçevelere (frame) dönüştürür. Hata tespiti (Error Detection) yapar, fiziksel (MAC) adreslemeyi kullanarak verinin aynı ağ (LAN) içindeki doğru cihaza teslim edilmesini ve ortam erişim kurallarını sağlar.
Point-to-Point Connection (Noktadan Noktaya Bağlantı)
Sadece iki cihazın, aralarında paylaşılan bir kablo veya kanal olmadan, doğrudan ve özel bir hat ile birbirine bağlandığı en basit iletişim şeklidir.
Multipoint Connection (Çok Noktalı Bağlantı)
Üç veya daha fazla cihazın aynı fiziksel iletim ortamını (aynı kabloyu veya kanalı) ortaklaşa paylaştığı bağlantı türüdür.
Logic Link Control (LLC - Mantıksal Bağlantı Kontrolü)
Veri Bağlantı Katmanının (Layer 2) üst alt-katmanıdır. Donanımdan bağımsızdır; üstteki Ağ Katmanı (Layer 3 - IP) ile alttaki MAC katmanı arasında bir köprü görevi görür. Çerçeveleme, hata denetimi ve ağ protokollerinin tanınmasını sağlar.
MAC (Media Access Control - Ortam Erişim Kontrolü)
Veri Bağlantı Katmanının (Layer 2) alt alt-katmanıdır. Doğrudan donanımla (NIC) iletişim kurar. Ortak ağ ortamına (kabloya/havaya) ne zaman veri gönderileceğini kurallara bağlar ve cihazların 48 bitlik fiziksel donanım adreslerini (MAC Adresi) yönetir.
Tek Yönlü Aktarım (Simplex)
Veri akışının her zaman sadece tek bir yönde gerçekleştiği iletişim modudur. Biri sadece gönderici, diğeri sadece alıcıdır (Örn: Radyo yayını, televizyon yayını).
Yarı Çift Yönlü Aktarım (Half Duplex)
Veri akışının her iki yönde de olabildiği, ancak aynı anda sadece tek bir yönde gerçekleşebildiği iletişim modudur. Biri konuşurken diğeri dinlemek zorundadır (Örn: Bas-konuş telsizler).
Tam Çift Yönlü Aktarım (Full Duplex)
Veri iletiminin ve alımının her iki yönde ve aynı anda kesintisiz olarak gerçekleşebildiği iletişim modudur (Örn: Telefon görüşmeleri, modern Switch bağlantıları).
Token Passing (Jeton Geçirme)
Ağdaki cihazların ortak medyayı kullanabilmek için "Token" (Jeton) adı verilen özel bir kontrol mesajını beklediği erişim yöntemidir. Sadece jetona sahip olan cihaz veri gönderebilir, bu sayede ağda çarpışma (collision) olmaz.
Contention (Çekişme / Rekabet)
Ağdaki tüm cihazların veriyi göndermek için ortamı kullanma hakkı için birbiriyle yarıştığı (çekiştiği) erişim yöntemidir. Ethernet sistemlerindeki CSMA/CD mantığı buna dayanır. Cihazlar hattı dinler, boşsa gönderir; çarpışma olursa geri çekilip tekrar dener.
Polling (Yoklama)
Ağda bir ana cihazın (Master), kendisine bağlı diğer cihazlara (Slave) sırayla "Gönderecek verin var mı?" diye sorduğu (yokladığı) merkezi kontrollü erişim yöntemidir.
Logical Topology (Mantıksal Topoloji)
Cihazların kablolarla fiziksel olarak nasıl bağlandığına değil, elektrik/ışık sinyallerinin ve verinin ağ üzerinde hangi yolu izleyerek aktarıldığına bakan yapıdır. Örneğin; fiziksel olarak yıldız (Star) şeklinde kurulan bir ağ, mantıksal olarak ortak yol (Bus) topolojisi gibi çalışabilir.
Ethernet Protokolü Teknolojisi
Yerel Alan Ağlarında (LAN) günümüzde en yaygın kullanılan, IEEE 802.3 standartlarıyla tanımlanan ağ teknolojisidir. Kablolama tiplerini, cihazların ağa nasıl erişeceğini (CSMA/CD) ve veri çerçevelerinin yapısını (MAC adresleme dahil) belirler.
Unicast Adresleme (Teke Tek)
Veri paketinin, ağ üzerindeki belirli, tek ve özel bir hedef cihaza (tek bir MAC veya IP adresine) gönderilmesi işlemidir.
Multicast Adresleme (Çoka / Gruba)
Veri paketinin, ağ üzerindeki tüm cihazlara değil, sadece o yayını almak isteyen belirli bir grup cihaza (Multicast grubuna üye olanlara) aynı anda gönderilmesi işlemidir.
Broadcast Adresleme (Herkese)
Veri paketinin, aynı ağ (LAN) segmentinde bulunan tüm cihazlara aynı anda gönderilmesi işlemidir. Switch'ler ve Hub'lar broadcast yayınını tüm portlarına iletir (MAC hedef adresi: FF:FF:FF:FF:FF:FF).
Layer 3 (Ağ Katmanı - Network Layer)
OSI modelinin 3. katmanıdır. Farklı yerel ağlar (LAN'lar) arasında verinin (paketlerin) kaynaktan hedefe en uygun yoldan iletilmesini (yönlendirme/routing) ve mantıksal adreslemeyi (IP adresleme) sağlar.
Router (Yönlendirici)
3. katmanda (Ağ Katmanı) çalışan en temel cihazdır. Farklı IP ağlarını birbirine bağlar ve gelen paketlerin hedef IP adresine bakarak en kısa veya en hızlı yolu (rotayı) belirleyip paketi o yöne iletir.
IP (Internet Protocol)
Ağ katmanında çalışan, internet üzerindeki cihazların birbirini bulmasını ve veri paketlerinin doğru hedefe ulaşmasını sağlayan temel protokoldür. Mantıksal adresleme (IP adresi) kullanır. Bağlantısızdır (connectionless) ve verinin ulaşma garantisini tek başına vermez (bunu üst katmandaki TCP yapar).
IPv4 Başlık Bilgisi (Header)
Ağ üzerinden gönderilen her IP paketinin önüne eklenen kontrol bilgisidir. İçinde kaynak IP adresi, hedef IP adresi, versiyon (IPv4), başlık uzunluğu, paketin yaşam süresi (TTL - Time to Live) ve protokol türü (TCP, UDP vb.) gibi yönlendirme için hayati veriler bulunur.
IPv4 Adres Yapısı
32 bit uzunluğunda, noktalı ondalık formatta (Örn: 192.168.1.10) yazılan mantıksal adreslerdir. 4 adet 8 bitlik (oktet) bölümden oluşur. Her oktet 0 ile 255 arasında değer alır. Adres iki kısımdan oluşur: Ağ Kimliği (Network ID) ve Cihaz Kimliği (Host ID).
A Sınıfı IPv4 Adresi Grubu
Çok büyük ağlar için tasarlanmıştır.
İlk Oktet Değeri: 1 - 126
Ağ/Host Yapısı: N.H.H.H (İlk oktet Ağ ID, son üç oktet Host ID)
Varsayılan Alt Ağ Maskesi: 255.0.0.0
Özellik: Az sayıda ağ (126), çok sayıda host (ağ başına yaklaşık 16 milyon) barındırır.
B Sınıfı IPv4 Adresi Grubu
Orta ve büyük ölçekli ağlar içindir.
İlk Oktet Değeri: 128 - 191
Ağ/Host Yapısı: N.N.H.H (İlk iki oktet Ağ ID, son iki oktet Host ID)
Varsayılan Alt Ağ Maskesi: 255.255.0.0
C Sınıfı IPv4 Adresi Grubu
Küçük ölçekli ağlar (ev, küçük ofis) için en çok kullanılan sınıftır.
İlk Oktet Değeri: 192 - 223
Ağ/Host Yapısı: N.N.N.H (İlk üç oktet Ağ ID, son oktet Host ID)
Varsayılan Alt Ağ Maskesi: 255.255.255.0
Özellik: Çok sayıda ağ (yaklaşık 2 milyon), az sayıda host (ağ başına 254) barındırır.
D Sınıfı IPv4 Adresi Grubu
Multicast (Çoka Gönderim) yayınlar için ayrılmıştır. İlk oktet değeri 224 - 239 arasındadır. Ağ veya host adreslemesi için kullanılmaz.
E Sınıfı IPv4 Adresi Grubu
Araştırma ve geliştirme (deneysel kullanım) amaçlı ayrılmıştır. İlk oktet değeri 240 - 255 arasındadır. Genel internet kullanımına açık değildir.
Subnet Mask (Alt Ağ Maskesi)
Bir IP adresinin hangi kısmının "Ağ Adresi (Network ID)", hangi kısmının cihaz adresi (Host ID) olduğunu belirlemeye yarayan 32 bitlik sayıdır. Bilgisayarlar ve router'lar IP adresi ile Subnet Mask'ı "MANTISAL VE (AND)" işlemine tabi tutarak ağ adresini bulurlar.
IPv4, Subnet Mask, Bilgisayar Ağı Adreslerinin Hesaplanması
Bir cihazın kendi ağını bulma işlemidir. IP adresi bitleri ile Subnet Mask bitleri alt alta yazılarak "VE (AND)" işlemi yapılır. Çıkan sonuç o cihazın bağlı olduğu "Ağ Adresidir" (Network Address). (Örn: 192.168.1.10 ve 255.255.255.0 -> AND işlemi sonucu Ağ Adresi: 192.168.1.0 olur).
VLSM (Variable Length Subnet Mask - Değişken Uzunluklu Alt Ağ Maskesi)
Büyük bir ağı (örneğin bir C sınıfı ağı), ihtiyaç duyulan cihaz sayısına göre farklı boyutlardaki daha küçük alt ağlara bölme tekniğidir. IP adreslerinin israfını önler. (Örn: 30 cihazlık bir birime ayrı, 2 cihazlık bir bağlantıya ayrı alt ağ maskesi atanabilir).
Gateway Servisleri (Ağ Geçidi)
Bir yerel ağdaki cihazların, kendi ağları dışındaki farklı bir ağa (örneğin İnternete) çıkmak için kullandıkları "çıkış kapısıdır". Genellikle yönlendiricinin (router) veya modemin yerel ağa bakan IP adresidir (Default Gateway).
Circuit Switching (Devre Anahtarlama)
İletişim başlamadan önce gönderici ve alıcı arasında fiziksel veya mantıksal, tamamen o iletişime ayrılmış (dedike) bir yol kurulması yöntemidir. Bağlantı sürdükçe yol meşguldür (Örn: Geleneksel telefon şebekeleri).
Message Switching (Mesaj Anahtarlama)
Tüm verinin (mesajın) bölünmeden tek parça halinde düğümden düğüme iletildiği yöntemdir. Her düğüm tüm mesajı alır, depolar (store-and-forward) ve uygun olduğunda bir sonraki düğüme gönderir.
Packet Switching (Paket Anahtarlama)
Günümüz internetinin temelidir. Verinin sabit boyutlu küçük parçalara (paketlere) bölünerek ağa gönderildiği yöntemdir. Her paket farklı yollardan hedefe gidebilir, hatlar paylaşılır (dedike değildir). Alıcıda bu paketler tekrar birleştirilir.
IP Routing Protocols (IP Yönlendirme Protokolleri)
Router'ların ağ topolojisini (haritayı) öğrenmek, birbirleriyle yol bilgilerini paylaşmak ve paketlerin hedefe gideceği en iyi rotayı dinamik olarak belirlemek için kullandıkları diller/kurallardır (Örn: RIP, OSPF, EIGRP).
Kullanılacak Yolları Belirleme (Routing - Yönlendirme Algoritmaları)
Yönlendirme protokollerinin, hedef ağa ulaşmak için olası yollar arasından bir "Maliyet (Metric)" hesabı yaparak en optimum (en kısa, en hızlı, en güvenilir) yolu seçme işlemidir.
Belirlenen Yolları Kullanma (Forwarding - İletme)
Router'ın, gelen bir paketin başlığındaki hedef IP adresine bakıp, daha önceden belirlediği ve "Yönlendirme Tablosuna (Routing Table)" kaydettiği en iyi yola (doğru çıkış portuna) paketi fiziksel olarak aktarması işlemidir.
Bilgisayar Ağlarının Konum İlişkileri
Ağların coğrafi kapsama alanlarına göre sınıflandırılmasıdır.
PAN (Kişisel Alan Ağı)
LAN (Yerel Alan Ağı - Oda/Bina)
MAN (Metropol Alan Ağı - Şehir)
WAN (Geniş Alan Ağı - Ülke/Kıta)
Metrics (Metrikler / Maliyet Değerleri)
Yönlendirme protokollerinin (Routing Protocols) en iyi yolu seçerken kullandıkları ölçütlerdir. Rotanın "maliyetini" belirler. Örnek metrikler: Hop Count (sekme sayısı - geçilen router sayısı), Bandwidth (bant genişliği), Delay (gecikme), Yük (load).
Flow Control (Akış Kontrolü)
Hızlı bir göndericinin, daha yavaş bir alıcıyı veya ağı veri yağmuruna tutup boğmasını engellemek için kullanılan tekniktir. Alıcının "Yeter, biraz dur/yavaşla" demesini sağlar (Örn: TCP Windowing).
Error Control (Hata Kontrolü)
Verinin iletimi sırasında bozulup bozulmadığını tespit etme (Error Detection) ve bozulmuşsa veya kaybolmuşsa bu paketin yeniden gönderilmesini sağlama (Error Correction/Retransmission) işlemidir.
Packet Sequence Control (Paket Sıralama Kontrolü)
Paket anahtarlamalı ağlarda (İnternet gibi), paketler farklı yollardan giderek hedefe karışık sırada varabilir. Hedef cihazda, paketlerin başlığındaki "Sıra Numaralarına (Sequence Number)" bakılarak orijinal verinin doğru sırada yeniden birleştirilmesi işlemidir.
Layer 4 (Taşıma / Aktarım Katmanı - Transport Layer)
OSI modelinin 4. katmanıdır. Alt ağ katmanları (yönlendirme vb.) ile üst uygulama katmanları arasında köprü kurar. Verinin bir bilgisayardan diğerine değil, bir bilgisayardaki belirli bir uygulamadan, diğer bilgisayardaki belirli bir uygulamaya (uçtan uca - end-to-end) hatasız ve doğru sırayla ulaşmasını sağlar.
TCP (Transmission Control Protocol - Geçiş Kontrol Protokolü)
Bağlantı yönelimli (connection-oriented) ve güvenilir bir taşıma protokolüdür. Veri gönderilmeden önce hedefle bir oturum (üçlü el sıkışma - 3-way handshake) kurar. Giden paketlerin ulaştığını teyit eder (ACK), ulaşmayanları tekrar gönderir ve paketleri doğru sıraya dizer (Örn: Web sayfaları, E-posta, Dosya transferi).
UDP (User Datagram Protocol - Kullanıcı Veri Bloğu İletişim Kuralları)
Bağlantısız (connectionless) ve güvenilmez (ancak çok hızlı) bir taşıma protokolüdür. Hedefle önceden bağlantı kurmaz, paketlerin ulaşıp ulaşmadığını kontrol etmez ve hata düzeltme yapmaz. Sadece veriyi gönderir ve işi biter. Hızın, doğruluğa tercih edildiği durumlarda kullanılır (Örn: Canlı yayınlar, sesli/görüntülü aramalar, online oyunlar).
Port (Bağlantı Noktası)
Aynı bilgisayar üzerinde çalışan farklı ağ uygulamalarını (web tarayıcı, e-posta istemcisi, oyun vb.) birbirinden ayırmak için kullanılan 16 bitlik mantıksal (yazılımsal) numaralardır. (0 - 65535 arası değer alır. Örn: HTTP için Port 80, HTTPS için Port 443).
Soket (Socket)
Ağ üzerindeki belirli bir cihazdaki, belirli bir uygulamaya işaret eden adrestir. Bir IP adresi ile bir Port numarasının birleşimiyle oluşur. Uçtan uca iletişim, iki soket (kaynak soket ve hedef soket) arasında gerçekleşir. (Örn: 192.168.1.10:80)
Server (Sunucu)
Ağ üzerinde diğer cihazlara (istemcilere) kaynak, veri veya hizmet sağlayan, genellikle 7/24 çalışan ve gelen bağlantı taleplerini dinleyen (belirli bir portu açık tutan) güçlü bilgisayar veya yazılımdır.
Client (İstemci)
Ağ üzerindeki bir sunucuya bağlanarak ondan hizmet, veri veya kaynak talep eden cihaz veya yazılımdır (Örn: Bilgisayarınızdaki web tarayıcısı bir istemcidir, web sitesinin barındırıldığı yer sunucudur).
Error Control (Hata Kontrolü - Layer 4 Bağlamında)
Özellikle TCP protokolünde, alıcıya eksik veya bozuk ulaşan (checksum ile tespit edilen) veri segmentlerinin (parçalarının) tespit edilmesi ve alıcının bu eksik parçaları göndericiden tekrar talep etmesi (Retransmission) işlemidir. Güvenilir iletişimin temelidir.
Data Sequencing (Veri Sıralama)
Gönderilecek büyük verilerin (segmentlerin) her birine Taşıma Katmanında (TCP) bir "sıra numarası (Sequence Number)" verilmesidir. Böylece paketler ağda farklı yollardan gidip alıcıya karışık sırada ulaşsa bile, alıcı TCP bu numaralara bakarak veriyi orijinal ve doğru sırasına göre tekrar birleştirebilir.
End-to-End Flow Control (Uçtan Uca Akış Kontrolü)
Gönderici bilgisayardaki Taşıma Katmanının (TCP), alıcı bilgisayardaki Taşıma Katmanının veri işleme kapasitesini aşmamak için gönderim hızını ayarlamasıdır (Windowing/Pencereleme yöntemi kullanılır). Amaç, hızlı bir göndericinin yavaş bir alıcıyı veriyle boğup paket kaybına yol açmasını engellemektir.
Service Requestor Initiated (Hizmet Talep Eden Tarafından Başlatılan)
Bir ağ iletişiminde, bağlantı veya veri aktarım sürecinin İstemci (Client) tarafından tetiklendiği modeldir. (Örn: Senin tarayıcıya "https://www.google.com/search?q=google.com" yazıp enter'a basmanla web sayfasını talep etmen).
Service Provider Initiated (Hizmet Sağlayıcı Tarafından Başlatılan)
Bir ağ iletişiminde, bağlantı veya veri itme sürecinin Sunucu (Server) tarafından başlatıldığı veya yönlendirildiği modeldir. (Örn: Bir haber uygulamasından telefonuna gelen "Anlık Bildirim / Push Notification" veya bir sunucunun istemciye yazılım güncellemesi göndermesi).
Layer 5 (Oturum Katmanı - Session Layer)
OSI modelinin 5. katmanıdır. İki bilgisayardaki uygulamalar arasındaki bağlantıyı (oturumu) kurar, yönetir ve işi bitince düzgünce sonlandırır. Ayrıca büyük veri transferlerinde aralara "senkronizasyon noktaları (checkpoint)" koyarak, ağ koptuğunda verinin en baştan değil, kopan noktadan itibaren yeniden gönderilmesini sağlar.
Connection Establishment (Bağlantı Kurma)
İletişim kuracak iki cihaz veya yazılım arasında, asıl veri transferi başlamadan önce el sıkışılıp kuralların belirlendiği ve iletişime hazır olunduğunu onaylayan "oturumu açma" işlemidir.
Data Transfer (Veri Aktarımı)
Bağlantı başarıyla kurulduktan sonra, gönderilecek asıl bilginin veya dosyanın taraflar arasında planlandığı şekilde iletilmesi ve alınması sürecidir. Oturum katmanı bu süreçte diyaloğu yönetir (kimin ne zaman konuşacağını ayarlar).
Connection Release (Bağlantı Sonlandırma)
Veri aktarımı tamamlandıktan sonra veya beklenmedik bir kopma/hata durumunda, açık olan iletişimin kurallara uygun olarak bitirilmesi ve cihazların bu bağlantı için ayırdığı kaynakları (bellek, işlemci gücü) serbest bırakması işlemidir.
API (Application Programming Interface - Uygulama Programlama Arayüzü)
Farklı yazılımların, işletim sistemlerinin veya ağ servislerinin birbiriyle konuşmasını sağlayan komutlar ve kurallar bütünüdür. Bir uygulamanın, ağ özelliklerini kullanabilmek için işletim sisteminden (veya başka bir yazılımdan) hizmet talep etmesini sağlayan "köprü" görevi görür.
Layer 6 (Sunum Katmanı - Presentation Layer)
OSI modelinin 6. katmanıdır. Verinin içeriğinden ziyade "nasıl temsil edileceği/görüneceği" ile ilgilenir. Gönderilen veriyi ortak ve standart bir formata dönüştürür. Ağ üzerinden gönderilecek verinin şifrelenmesi (Encryption), sıkıştırılması (Compression) ve farklı cihazların anlayabileceği karakter kodlamalarına (Örn: ASCII, UTF-8) çevrilmesi tamamen bu katmanın işidir (JPEG, MP3 gibi medya formatları da bu katmanla ilişkilidir).
Layer 7 (Uygulama Katmanı - Application Layer)
OSI modelinin en üst, yani 7. katmanıdır. Kullanıcının ve ağ uygulamalarının (Web tarayıcıları, e-posta programları, dosya indirme yöneticileri) doğrudan ağ hizmetlerine eriştiği noktadır. Dikkat: Bu katman Google Chrome veya Outlook'un kendisi değildir; bu uygulamaların internete çıkarken kullandığı HTTP, HTTPS, FTP, SMTP, DNS gibi ağ protokollerinin çalıştığı katmandır.
ARP (Address Resolution Protocol - Adres Çözümleme Protokolü)
Ağ Katmanı (IP) adreslerini, Veri Bağı Katmanı (MAC) adreslerine eşlemek için kullanılan protokoldür. Ağ üzerindeki bir cihaz, IP adresini bildiği ancak donanım adresini bilmediği bir cihaza veri göndermek istediğinde ağa bir "ARP İsteği (ARP Request)" yayınlar ve hedef cihazın MAC adresini öğrenir.
ARP Zehirlenmesi (ARP Poisoning / Spoofing)
Ağdaki kötü niyetli bir cihazın (saldırganın), kurban bilgisayarların ARP önbelleklerine (IP-MAC eşleştirme tablolarına) sürekli sahte MAC adresleri göndererek trafiği kendi üzerine çekmesi işlemidir. Bu sayede "Ortadaki Adam" (Man-in-the-Middle) saldırısı yapılarak veriler dinlenebilir veya çalınabilir.
DNS (Domain Name System - Alan Adı Sistemi)
İnsanların aklında tutması kolay olan alan adlarını (örn: www.google.com), bilgisayarların birbirini bulmak için kullandığı sayısal IP adreslerine (örn: 142.250.190.46) çeviren (çözümleyen) devasa, dağıtık bir veritabanı sistemidir. Kısaca "İnternetin Telefon Rehberi"dir. (Uygulama katmanında, 53 numaralı portu kullanır).
DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol - Dinamik İstemci Yapılandırma Protokolü)
Ağa yeni bağlanan cihazlara IP adresi, alt ağ maskesi, varsayılan ağ geçidi (Gateway) ve DNS sunucusu gibi ağ ayarlarını otomatik, hatasız ve belirli bir kiralama süresiyle tahsis eden protokoldür. Ağ yöneticilerini her cihaza tek tek IP girme zahmetinden kurtarır ve IP çakışmalarını önler.
HTTP (Hypertext Transfer Protocol - Hiper Metin Transfer Protokolü)
İnternet üzerindeki web sunucuları ile web tarayıcıları (istemciler) arasında HTML sayfalarının, metinlerin, resimlerin ve diğer dosyaların aktarılmasını sağlayan temel ve şifresiz iletişim kuralları dizisidir. (80 numaralı portu kullanır).
Wi-Fi Teknolojisi
IEEE 802.11 standartları ailesine dayanan, bilgisayar, telefon ve diğer akıllı cihazların kablolara ihtiyaç duymadan, radyo frekansları (genellikle 2.4 GHz veya 5 GHz bantları) üzerinden bir Yerel Alan Ağına (WLAN) ve internete bağlanmasını sağlayan kablosuz iletişim teknolojisidir.
Wi-Fi ve Güvenlik
Kablosuz ağlarda veriler havadan iletildiği için herkes tarafından "dinlenebilmeye" (sniffing) müsaittir. Bu zafiyeti gidermek, yetkisiz erişimleri engellemek ve verileri şifrelemek amacıyla WEP (çok zayıf/eski), WPA, WPA2 ve günümüzde en güvenlisi olan WPA3 gibi güvenlik ve şifreleme protokolleri kullanılır.
WiMAX ve Teknolojileri (Worldwide Interoperability for Microwave Access)
IEEE 802.16 standartlarına dayanan, Wi-Fi'ın aksine sadece bir odayı veya binayı değil, kilometrelerce çapındaki geniş bir coğrafi alanı (bir şehri veya kasabayı) kapsayacak şekilde yüksek hızlı geniş bant kablosuz internet erişimi sağlamak için tasarlanmış MAN (Metropol Alan Ağı) teknolojisidir.
WiMAX Site Survey (Saha Araştırması)
Bir WiMAX şebekesi kurulmadan önce, baz istasyonlarının ve antenlerin en uygun yerleşim noktalarını belirlemek amacıyla yapılan teknik alan çalışmasıdır. Coğrafi engeller (dağlar, binalar), sinyal kapsama alanı ve diğer radyo dalgalarıyla oluşabilecek frekans çakışmaları (enterferans) bu aşamada ölçülür.
LTE Teknolojileri (Long Term Evolution)
4G mobil iletişim standartlarının temelini oluşturan, akıllı telefonlar ve mobil cihazlar için çok yüksek bant genişliğinde veri indirme/yükleme hızları, düşük gecikme (ping) süreleri ve tamamen IP tabanlı (paket anahtarlamalı) bir ağ mimarisi sunan kablosuz iletişim teknolojisidir.
IPv6 (Internet Protocol Version 6)
İnternetteki cihaz sayısının inanılmaz artışıyla 32-bitlik IPv4 adreslerinin (yaklaşık 4.3 milyar) tükenmesi üzerine geliştirilen yeni nesil IP protokolüdür. 128-bit uzunluğundadır (Örn: 2001:0db8:85a3::8a2e:0370:7334 formatında yazılır), adeta sınırsız sayıda (3.4 x 10^38) benzersiz adres, yerleşik güvenlik (IPsec) ve daha hızlı yönlendirme imkanı sunar.
ICMP Paket Yapısı (Internet Control Message Protocol)
Ağdaki hata durumlarını bildirmek, ağ bağlantılarını test etmek ve cihazları bilgilendirmek için kullanılan kontrol ve raporlama protokoldür. Kendi başına bir taşıma katmanı kullanmaz, doğrudan bir IP paketinin içine gömülerek taşınır. Yapısı temel olarak; Tip (Type), Kod (Code), Sağlama Toplamı (Checksum) ve veri alanlarından oluşur.
Tip Alanında Tanımlanan Önemli ICMP Bilgileri
ICMP paketindeki "Type" (Tip) numarası, mesajın ne amaçla gönderildiğini belirtir:
Tip 0 (Echo Reply): Yankı Yanıtı. Bir Ping isteğine verilen başarılı cevap mesajıdır.
Tip 3 (Destination Unreachable): Hedefe Ulaşılamıyor. Aranan ağın, bilgisayarın veya portun kapalı olduğunu/bulunamadığını bildirir.
Tip 8 (Echo Request): Yankı İsteği. Bir cihazın bağlantıyı test etmek için attığı Ping isteği mesajıdır.
Tip 11 (Time Exceeded): Zaman Aşımı. Paketin yaşam süresi (TTL) dolduğu için yolda (router'lar arasında) düşürüldüğünü (silindiğini) bildirir.
PING (Packet Internet Groper)
Hedefteki bir bilgisayarın, sunucunun veya ağ cihazının erişilebilir (ayakta) olup olmadığını ve yanıt verme süresini (gecikmeyi) ölçmek için kullanılan en temel ağ sorun giderme (troubleshooting) aracıdır. ICMP "Echo Request" (Tip 8) gönderir ve karşıdan "Echo Reply" (Tip 0) bekler.
TRACERT / TRACEROUTE
Bir veri paketinin sizin bilgisayarınızdan çıkıp hedef sunucuya varana kadar ağ üzerinde geçtiği tüm düğümleri (router'ları / hop'ları) ve her bir sıçramadaki gecikme süresini adım adım listeleyen araçtır. Ağda bir bağlantı kopukluğu veya yavaşlık varsa, sorunun hangi noktada (hangi router'da) olduğunu bulmaya yarar. (Bunu TTL değerini her adımda artırıp ICMP Tip 11 mesajlarını izleyerek yapar).
NAT / PAT
NAT (Network Address Translation - Ağ Adresi Çevirisi): Evimizdeki veya şirketimizdeki gizli (Private) IP adreslerinin, internete çıkarken yönlendirici (modem) üzerinde tek bir veya birkaç genel (Public) IP adresine dönüştürülmesi işlemidir. IPv4 adreslerinin hızla tükenmesini engellemiştir.
PAT (Port Address Translation / NAT Overload): NAT'ın en yaygın türüdür. Evdeki 10 farklı cihazın, modemin sahip olduğu sadece 1 adet Public IP üzerinden aynı anda internete çıkabilmesi için, yönlendiricinin paketlere farklı "Port Numaraları" ekleyerek trafiği ayırt etmesi işlemidir.